Op deze plek vertellen we verhalen bij bijzondere collectiestukken.
Regelmatig verschijnen hier nieuwe verhalen.

V1939 230

Cilindervormige, gebogen breischede met platte staart

De breischede is in onbruik geraakt, maar was tot in de twintigste eeuw een populair hulpstuk bij het breien. Er zijn allerlei uitvoeringen: in zilver of met prachtig houtsnijwerk. Sommige zijn recht, dit exemplaar is gebogen. Breischedes werden door zowel mannen als vrouwen gebruikt en zorgden ervoor dat je lekker kon opschieten, zelfs als je eigenlijk iets anders om handen had, zoals schapen hoeden of een kind voeden. Het kon tussen de band van het schort of de broek worden gestoken. De breipen (zonder dop) werd in een gaatje aan het uiteinde gestoken en had zo houvast.

In Afke’s tiental beschrijft Nynke van Hichtum hoe de zusjes Boukje en Sietske elk twaalf toeren per dag moeten breien. Zij gebruiken een eenvoudige breischede van een stuk leer, opgevuld met houten stokjes, waar de breipen in wordt gestoken. Van Hichtum ziet in de breischede ook de oorzaak van een scheve houding van de dorpskinderen.

S1964 186

Portret van Sophia Anna van Pipenpoy, vrouwe van Merchten

Er is al veel geschreven over de neus van deze Sophia Anna van Pipenpoy, dus daar zullen we het nu niet over hebben. We zien Sophia Anna hier op een portret door de tamelijk onbekende schilder L.F. Woutersin uit 1628. Sophia Anna van Pipenpoy wordt geboren in of rond 1618 op Liauckemastate. Haar vader komt uit West-Brabant, nu België, vandaar de uitermate on-Friese naam.
De schilder Woutersin kennen we als de schilder van een enkel ander portret, ook op monumentaal formaat: van Saapke van Vervou uit Franeker. Woutersin is niet de beste schilder, maar hij geeft wel een prachtige indruk van de mode, juwelen en struisveren waaier die Sophia Anna draagt. Een vraagstuk bij dit portret is wel: zien we hier echt een tienjarig meisje? Ze lijkt vele jaren ouder. Maar dat kan een Woutersin-effect zijn: ook Saapke van Vervou lijkt als achttienjarige eerder van middelbare leeftijd.
Op latere leeftijd wordt Sophia Anna van Pipenpoy nog enkele keren geschilderd en dan zien we levensechte portretten, met die kenmerkende neus…

X08746B

Tipeltang

Is dit een ingewikkeld stuk gereedschap? Of een martelwerktuig? Het is gelukkig iets leuks, althans, als je van puzzels houdt. De naam is een aanwijzing, want tipelje betekent frunniken, knutselen, friemelen. En frunniken moet je zeker met dit object! En dan is dit nog een eenvoudige variant. Ze zijn er ook met zeven of negen ringen. Om de puzzel op te lossen moet je tientallen handelingen verrichten: alle ringen moeten eraf, en in omgekeerde volgorde weer op de houder. Het is een eeuwenoud spel wat in het oude China werd gespeeld, en in de zeventiende eeuw ook in de Republiek. Nog steeds wordt dit spelletje verkocht, meestal is het dan van hout gemaakt. Alleen geschikt voor de puzzelliefhebber met veel geduld!

portret S07587

Portret van de zonen van de kunstenaar, Haye en Binne, tekenend aan tafel

Dit lijkt een genrestuk, maar eigenlijk zien we hier een intiem portret van de twee kinderen van schilder Willem Bartel van der Kooi. De kinderen tekenen: de appel valt niet ver van de boom. Willem Bartel voedt zijn beide jongens alleen op: zijn vrouw Jetske is in het kraambed van het derde jongetje overleden, net als de baby.

Willem Bartel van der Kooi is zelf als kind bezeten van tekenen. Hij kan van zijn hobby zijn werk maken: hij wordt Lector in de Tekenkunde aan de Franeker universiteit en de succesvolste portretschilder van Friesland. Hij portretteert adel en de high society en zelfs de koning, vaak op groot formaat, maar dit kleine doekje met zijn eigen jongens is door de eenvoud en intimiteit net zo prachtig.