Op 6 maart 2024 overleed in Beetsterzwaag Johan Frieswijk (80), dé historicus van de Friese arbeidersbeweging. Van 1986 tot 2008 was hij verbonden aan de Fryske Akademy, in de jaren daarvoor aan de Universiteit van Amsterdam en de RUG. Al in 1971 schreef hij over de Friese secties van de Internationale (1869-1871). Verder maakte hij biografische portretten van voorlieden in de Friese arbeidersbeweging, zoals Foeke Kamstra, Tjeerd Stienstra, Jan Stap, Rindert van Zinderen Bakker en Geert Lourens van der Zwaag. Ook had hij een belangrijke inbreng bij de roemruchte VARA-documentaire over de geschiedenis van het socialisme in Nederland: ‘Voorwaarts en niet vergeten’. Yme Kuiper haalt herinneringen op aan Johan Frieswijk.

Friesland was rond 1850-1880 de grootste producent van vlas in Nederland. De teelt ging niet zozeer om het gewas zelf, maar was voornamelijk bedoeld als werkverschaffing. Voor veel burgerlijke en kerkelijke gemeenten was het dé manier om arbeiders en hun gezinnen de winter door te helpen. De arbeidsomstandigheden in de zogenoemde braakhokken waren echter vaak ten hemel schreiend: kleine, zeer stoffige en ongezonde donkere hokken en schuurtjes waar arbeiders van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat werkten. Kreten als ‘zwaar, ongezond, hoesten, kuchen, stoflongen, brakerskoorts’ uit contemporaine verslagen en literatuur beschrijven het werk.

In dit nummer een special maritieme historie van in totaal drie artikelen. Allen zijn ingekorte versies van lezingen die zijn gegeven op 3 februari in het Fries Scheepvaart Museum in Sneek op het symposium ‘Friezen in de Admiraliteiten van de Republiek’, georganiseerd door de Werkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy. We kijken naar de Friese bemanningsleden aan boord van de in 2016 teruggevonden Huis te Warmelo, we reconstrueren de daden van vergeten kapitein Adriaan de Roock en we volgen Friese vrachtvaarders die in 1799 bij Wight werden gekaapt door de Engelsen.