Voordat Friesland in 1580 overging naar het protestantisme, was ook hier het zielenheil van overledenen van wezenlijk belang. Ook buiten Allerzielen werd druk voor gebeden voor de doden. Er bestond zelfs een soort middeleeuwse memoriecultuur, waarbij het bidden wel werd uitbesteed. Voor geld uiteraard; het heil mag wat kosten. Hoe zat dat eigenlijk?

In de bloeitijd van het Duitse keizerrijk, de decennia rond 1900, zoog de industrie bijkans het arbeidersvolk van het platteland. Van heinde en verre kwamen ze, ook uit Nederland, in 1910 zo’n 144.000. Friese arbeiders vulden vooral de gaten die op Duitse boerenbedrijven vielen. De Friezen stonden bekend als beste melkers.

Op koloniale kaarten vinden we voor de kust van Ceram tweemaal een bekende naam: Leeuwardens Droogte en Leeuwardens-eiland. De oorsprong ervan ligt in de 17de eeuw, de tijd van de VOC. Waarschijnlijk heeft schipper Willem de Vlamingh de naam van zijn schip, de ‘Leeuwarden’ ter plaatse vastgelegd. En Georg Rumphius dan?