Hoe’t de Nederlânske justysje begjin 18de iuw funksjonearre is moai te sjen yn de kwestjes oangeande ‘draaideurcrimineel’ Jaco Muller. Jaco, syn heit ferdwûn ergens op in slachfjild yn East-Europa, kaam yn Dokkum telâne, mei syn mem, dy’t ûnderweis in nije keardel fûn hie.

Hoopfol gluorke it beloofde lân Amearika foar har dy’t oerlevere wienen oan saken as in mislearre rispinge en sykten, religieuze twingerij en politike ûnmûngens. Sake Kooistra stiet symboal foar tûzenen Friezen dy’t in better libben sochten troch radikaal mei it âlde te brekken.

In wol wat socht foarfal wie yn 2016 oanlieding foar in nije Gysbert Japiks-betinking, reden foar Doeke Sijens om him ôf te freegjen wêr’t dochs dy oanhâldende oanbidding fan in net iens sa geweldige skriuwer op rêst.

Al hoe krúsjaal de Byldestoarm foar de skiednis fan de Lege Lannen wie, we witte noch hieltyd net goed wêrtroch’t dy feroarsake is. De stekflam dy’t yn 1566 yn Steenvoorde ûntstutsen waard en rap nei it noarden luts, ûnderweis hûnderten tsjerken ferwoastigjend, wie gjin opwâling fan it grifformearde leauwe dat samar opkaam.

Boeren ûngetiidzje net mear en dêrmei liket it begryp heabroei thús te hearren yn de skiednis. Fansels bestiet it ferskynsel noch hieltyd, mar lang net mear sa algemien as yn de jierren fyftich-sechtich. De ellinde dy’t it mei him meibrocht, is navenant ôfnommen.

Byldbepalend ûnderdiel yn it Fryske lânskip is de boerepleats, sûnt lange tiid it stoere beaken fan sosjale, ekonomyske mar ek lânskiplike gearhing. Mar de pleatsen meitsje yn rap tempo plak foar boerderettes en smelle feeloadsen.