Ramses Shaffy zong het al in 1966: ‘Hoog Sammy, kijk omhoog’. In deze Fryslân publiceren wij een onderbouwde oproep om in historische kerken in Fryslân juist het tegenovergestelde te doen. Kijk eens omlaag. Onder de eeuwenoude grafzerken in de kerkvloeren waarover wij plegen te lopen, als kerkganger of bezoeker/toerist, bevinden zich unieke exemplaren. Trudi Brink, gastonderzoeker bij de Fryske Akademy, kijkt al jaren omlaag als ze de kerk binnenstapt, voor haar historisch onderzoeksproject naar de verhalen achter die zerken. Ze blijken typisch Friese trekjes te hebben.

‘Citizen science’, ofwel ‘boargerwittenskip’, de bijdrage van niet-academici aan wetenschappelijk onderzoek, dient bij de Fryske Akademy een impuls te krijgen. De bijdrage van ‘sneupers’ aan de activiteiten van het onderzoeksinstituut is sinds de start ervan in de jaren dertig van de vorige eeuw altijd groot geweest. Dat geldt overigens ook voor de inhoud van Fryslân. Ook ‘onze’ auteurs vormen een prachtige mix van historici, historisch journalisten en de spreekwoordelijke (dorps)onderzoekers met een gezonde afwijking en een vaardige pen. Het KFG, dik honderd jaar ouder dan de Fryske Akademy, idem dito. Wetenschappelijk onderzoek in Fryslân kan niet zonder de liefhebbers.

Daar sta je dan, met een zadeltas vol visie en oprecht mooie plannen. Je voldoet aan alle eisen, maar de ruif is leeg. Tegen willekeur en kortzichtigheid valt niet op te redeneren, maar het is de praktijk voor de hele cultuursector in ons land: eens in de paar jaar een rituele race met je collega-directeuren om ‘luzige rotsinten’. Peter Wester, directeur van het Fries Landbouwmuseum dat ontsnapte aan een grote subsidieval in het jaar dat het 100 jaar bestaat en met een verbouwing in oppervlakte verdubbelde, kan erover meepraten. Hij kijkt in dit nummer terug en blikt vooruit.

Geschiedenis werkt door in het heden, dat bewijst dit zomernummer van Fryslân. Neem nu Nederlands-Indië, of Indonesië. De Indiëgangers in de periode 1945-1949 – de pijnlijke overgangsperiode van de ene naam naar de andere – belandden onder het mom van orde- en rechtsherstel in een onversneden koloniale oorlog. Iedereen – zelfs zij die weigerden – is er getraumatiseerd uit teruggekeerd. Dienstplichtige Indiëgangers moeten zich tachtig jaar na dato nog altijd verdedigen voor wat meer dan ooit als oorlogsmisdaden worden beoordeeld. Velen van hen worstelden met trauma’s. Zoals Riemer Riemersma, zo’n beetje de eerste die ze al in 1966 van zich afschreef, al realiseerde niemand zich tot voor kort hoe historisch vroeg hij hiermee was.

Fryslân duikt in de plannen voor een vroegmiddeleeuws Fries museumdorp. Het getij daarvoor is nu gunstig, zo bepleit Han Nijdam, historisch-wetenschappelijk adviseur namens de Fryske Akademy. Het themapark Magna Frisia vertelt het verhaal van vroegmiddeleeuws Frisia, dat volgens Nijdam na decennia afwezigheid op de weg terug is als drager van een hernieuwd cultureel zelfbewustzijn.

Fryslân brengt in deze editie een special van drie artikelen in het kader van 80 jaar bevrijding. Naar aanleiding van de expositie 'Twadde thús' in Tresoar over evacués en hun Friese gastgezinnen tijdens de oorlog, beschrijft hoofdredacteur Herman Broers het bijzondere oorlogsverhaal van zijn eigen moeder, Greetje Huksloot. Die kwam vanuit gebombardeerd Rotterdam naar Ureterp. In tegenstelling tot duizenden anderen is zij de rest van haar leven gebleven en Friezin geworden.