In dit nummer aandacht voor de verbouw en verwerking van vlas als een ‘noodzakelijk kwaad’, zoals Henk Dijkstra schetst in zijn openingsartikel. De Friezen waren koploper van de vlasindustrie in Nederland: van de bijna 4.000 braakhokken en zwingelketen die Nederland in 1907 nog telde, stonden er ruim 2.800 in de Friese vlasstreken en van de ruim 8.000 vlasbewerkers, werkten er bijna 4.600 in onze provincie. Historici kunnen met voorbeelden als deze parallellen trekken naar ons handelen van nu. Er schuilen vele historische lessen in die braakhokken.

Op de cover het Drachtster Lyceum dat al enige jaren geplaagd wordt door bestuurlijke problemen. Verwerving van deze HBS in 1919 speelde een sleutelrol in het vooruitgangsdenken van de Drachtsters tijdens het Interbellum en was de opmaat voor de onstuimige groei van Drachten na de komst van Philips in 1950 en de groei naar meer dan 40.000 inwoners. Het goede onderwijsklimaat in Drachten, verworven met die HBS, was van belang voor Philips om naar Drachten te gaan.

Fryslân biedt jonge geschiedenisschrijvers een podium, al geven we senioren met een vlotte pen ook nog altijd de ruimte. Maar om kwalitatief lezen en schrijven over geschiedenis te kunnen blijven volhouden in Friesland, zal het aantal jonge schrijvers snel moeten toenemen, betoogt hoofdredacteur Herman Broers in zijn voorwoord van dit eerste nummer van de dertigste jaargang.

Ooit werd het historici sterk afgeraden: geschiedenissen beschrijven vanuit een persoonlijk perspectief. Gelukkig zijn de meeste historici er inmiddels van teruggekomen. Het persoonlijke perspectief is alleen al een waardevol instrument om complexe historische onderwerpen mee ‘te openen’, een aangrijpingspunt voor de onderzoeker richting het (lezers)publiek.

Fryslân is dikker geworden, van 32 naar 40 pagina’s. Een ruimere jas voor betere presentatie. Geschiedenis vergt soms uitleg, in toenemende mate ook in beeld en daarvoor is enige bewegingsruimte gewenst. De gewonnen ruimte vertaalt zich in een vijfde artikel per editie, meer recensies, interviews keren terug, meer jonge auteurs en meer dialoog over geschiedenis en cultuur in algemene zin. Verbinding met de actualiteit wordt een zwaarder wegend argument in de onderwerpkeuze, al houden wij het uiteraard wel bij het historische perspectief.

Dat wij al tweeduizend jaar spreken van Friezen, danken we aan de Romeinse historicus Plinius de Oudere. In zijn Naturalis Historia noemt hij als eerste de Frisii en geeft een nog altijd tot de verbeelding sprekende beschrijving van hun woongebied. Plinius - bouwjaar 23 na Christus – staat precies twee millennia later weer in de belangstelling, ook in deze Fryslân.