Geesje Poutsma is alweer de zesde van tien vrouwen die Doeke Sijens portretteert in opmaat naar 200 jaar KFG in 2027. Geesje had naast een gouden stem ook een gezond zakeninstinct. Het Geesje Poutsma Leen steunt meer dan een eeuw na haar overlijden nog altijd jong zangtalent met een duwtje in de rug. Het gaat nu vooral even om haar portret op de voorkant van deze editie. Hoe belandde Poutsma daar? Uitsluitend dankzij AI-programma’s voor vormgevers die in hoog tempo beschikbaar komen om foto’s te ‘restaureren’. Een voor archiefinstellingen even fascinerende als doodenge ontwikkeling.

Bij een boekpresentatie in het Fries Landbouwmuseum leidde oud-directeur Henk Dijkstra vorig jaar Fryslân-hoofdredacteur Herman Broers naar Velstra’s zilverkast, hét pronkstuk in de nieuwe Friese paardenexpositie, met de woorden: ‘Hjir wolsto fêst wol in ferhaal oer ha.’ Dijkstra schreef het artikel zelf, als omslagverhaal van dit nummer.

Ramses Shaffy zong het al in 1966: ‘Hoog Sammy, kijk omhoog’. In deze Fryslân publiceren wij een onderbouwde oproep om in historische kerken in Fryslân juist het tegenovergestelde te doen. Kijk eens omlaag. Onder de eeuwenoude grafzerken in de kerkvloeren waarover wij plegen te lopen, als kerkganger of bezoeker/toerist, bevinden zich unieke exemplaren. Trudi Brink, gastonderzoeker bij de Fryske Akademy, kijkt al jaren omlaag als ze de kerk binnenstapt, voor haar historisch onderzoeksproject naar de verhalen achter die zerken. Ze blijken typisch Friese trekjes te hebben.

‘Citizen science’, ofwel ‘boargerwittenskip’, de bijdrage van niet-academici aan wetenschappelijk onderzoek, dient bij de Fryske Akademy een impuls te krijgen. De bijdrage van ‘sneupers’ aan de activiteiten van het onderzoeksinstituut is sinds de start ervan in de jaren dertig van de vorige eeuw altijd groot geweest. Dat geldt overigens ook voor de inhoud van Fryslân. Ook ‘onze’ auteurs vormen een prachtige mix van historici, historisch journalisten en de spreekwoordelijke (dorps)onderzoekers met een gezonde afwijking en een vaardige pen. Het KFG, dik honderd jaar ouder dan de Fryske Akademy, idem dito. Wetenschappelijk onderzoek in Fryslân kan niet zonder de liefhebbers.

Daar sta je dan, met een zadeltas vol visie en oprecht mooie plannen. Je voldoet aan alle eisen, maar de ruif is leeg. Tegen willekeur en kortzichtigheid valt niet op te redeneren, maar het is de praktijk voor de hele cultuursector in ons land: eens in de paar jaar een rituele race met je collega-directeuren om ‘luzige rotsinten’. Peter Wester, directeur van het Fries Landbouwmuseum dat ontsnapte aan een grote subsidieval in het jaar dat het 100 jaar bestaat en met een verbouwing in oppervlakte verdubbelde, kan erover meepraten. Hij kijkt in dit nummer terug en blikt vooruit.

Geschiedenis werkt door in het heden, dat bewijst dit zomernummer van Fryslân. Neem nu Nederlands-Indië, of Indonesië. De Indiëgangers in de periode 1945-1949 – de pijnlijke overgangsperiode van de ene naam naar de andere – belandden onder het mom van orde- en rechtsherstel in een onversneden koloniale oorlog. Iedereen – zelfs zij die weigerden – is er getraumatiseerd uit teruggekeerd. Dienstplichtige Indiëgangers moeten zich tachtig jaar na dato nog altijd verdedigen voor wat meer dan ooit als oorlogsmisdaden worden beoordeeld. Velen van hen worstelden met trauma’s. Zoals Riemer Riemersma, zo’n beetje de eerste die ze al in 1966 van zich afschreef, al realiseerde niemand zich tot voor kort hoe historisch vroeg hij hiermee was.