Het betoog van Hans Mol waarmee we dit nummer openen, is glashelder. De voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Landbouwgeschiedenis stelt dat collecties in het geding zijn en dat musea en onderzoek onder druk staan. Mol kaartte dit aan bij het afscheid van directeur Henk Dijkstra van het Fries Landbouwmuseum in december 2022 en publiceert zijn betoog in dit nummer van Fryslân.

Wike Zijlstra (1893-1964) is altijd beschouwd als een aanhangsel van Douwe Kalma, maar op het gebied van tweetalig onderwijs in Friesland heeft ze ook haar eigen verdiensten. ‘Trou yn de striid foar folk en tael’ staat op haar grafsteen in Rottevalle. Vasthoudend en koppig was ze ook en relativeren was haar aard niet. Doeke Sijens schreef haar portret.

Begin november kwam het verlossende woord: de zogeheten Richthofenkolleksje behoort nu tot het Nederlandse Memory of the World Register van Unesco. Een passende status voor de grootste verzameling middeleeuwse handschriften met Oudfries recht, bezit van de provincie, bewaard in Tresoar. De tien boeken, begin 19de eeuw verworven door de Leeuwarder verzamelaar Petrus Wierdsma, kwamen in 1858 via een veiling in bezit van Karl von Richthofen. Decennialang werden de handschriften in diens Silezische kasteel bewaard. Toen de Richthofens aan lager wal raakten, wilden ze de collectie te gelde maken. Deze maand honderd jaar geleden kwamen de topstukken na een spannende actie terug in Friesland.

Jaren nadat de Republiek in het Rampjaar 1672/73 op een haar na ten onder ging, reisde de gewezen textielkoopman Andries Schoemaker de geteisterde plekken af, tekende wat hij zag en schreef op wat ooggetuigen hem nog konden vertellen.

Een prima aanschaf, zo zagen Rienk Bijma en Johan Jeltema de koop op een veiling van een schouwstuk met een jachtscène. Van een onbekende schilder, zo leek het. Zeker na de restauratie werden ze nieuwsgierig naar de maker. Het bleek Otto de Boer te zijn, een 19de-eeuwse schilder uit Woudsend die vooral vanuit Leeuwarden de kost verdiende met reeksen opdrachten, vooral van katholieke huize.

De Spanjaardslaan en Noordersingel behoren tot de sjiekste straten van Leeuwarden. Ze staan ook wel bekend als de groene longen van de stad. Sinds de 19de eeuw staan hier imposante villa’s van rentenierende boeren als de Wassenaars, Rienksen en Bierma’s, dokterswoningen van geziene medici als Straat, Pasma en Haykens, mooi dicht bij ‘hun’ Diakonessenhuis, en bankdirecteuren als De Hoop Scheffer en De Greve. De villa’s, de parken, de bewoners: deze ‘groene longen’ vertellen de letterlijk rijkere geschiedenis van de stad.